Vì sao có người đã có dáng cằm lệch từ nhỏ?

Phát triển xương hàm không cân xứng

Xương hàm dưới là một trong những cấu trúc có vai trò lớn trong việc tạo hình dáng phần dưới khuôn mặt. Trong quá trình lớn lên, nếu tốc độ phát triển hoặc hình thái xương giữa hai bên có sự khác biệt, vị trí cằm có thể dần lệch khỏi trục giữa. Sự không cân xứng có thể liên quan đến thân xương hàm, ngành lên, vùng cằm hoặc nhiều vị trí cùng lúc.

Ở một số trường hợp, sự khác biệt đã xuất hiện từ giai đoạn phát triển nhưng chỉ trở nên dễ nhận thấy hơn khi khuôn mặt trưởng thành. Vì vậy, việc có cằm lệch từ nhỏ không đồng nghĩa với việc phần cằm là cấu trúc duy nhất bị lệch.

Hai bên hàm phát triển khác nhau

Hai bên xương hàm có thể tăng trưởng với tốc độ hoặc hướng khác nhau. Khi một bên phát triển nhiều hơn hoặc ít hơn bên còn lại, sự chênh lệch về chiều dài, chiều cao hoặc thể tích xương có thể làm đường giữa của cằm thay đổi. Một số dạng bất đối xứng xương hàm được ghi nhận có liên quan đến sự khác biệt về ngành lên và vùng lồi cầu giữa hai bên.

Sự khác biệt này có thể tác động đồng thời đến khớp cắn và tương quan giữa hai hàm. Vì vậy, chỉ nhìn vị trí cằm bên ngoài chưa đủ để xác định nguyên nhân nằm ở phần xương nào.

Cấu trúc cằm lệch khỏi đường giữa

Đường giữa khuôn mặt được hình dung dựa trên sự tương quan giữa nhiều mốc giải phẫu từ vùng trán, mũi, môi đến cằm. Khi phần xương hàm dưới hoặc vùng cằm nằm lệch so với trục này, khuôn mặt có thể tạo cảm giác nghiêng về một bên.

Có trường hợp phần xương hàm dưới tương đối cân đối nhưng vùng cằm lại lệch rõ hơn. Ngược lại, khi sự bất đối xứng liên quan đến nhiều phần của xương hàm, cằm thường là biểu hiện dễ nhận thấy ở bên ngoài. Các nghiên cứu về bất đối xứng khuôn mặt cũng phân biệt những trường hợp lệch cằm đơn thuần với trường hợp đi kèm chênh lệch chiều dài hoặc hình thái xương hàm hai bên.

Bất đối xứng khuôn mặt từ giai đoạn phát triển

Khuôn mặt không phải lúc nào cũng phát triển theo hai bên hoàn toàn giống nhau. Một mức độ bất đối xứng nhất định có thể tồn tại trong cấu trúc khuôn mặt, trong khi những trường hợp rõ hơn có thể liên quan đến sự phát triển không cân xứng của xương, răng, khớp hoặc mô mềm.

Với những trường hợp hình thành từ giai đoạn phát triển, biểu hiện có thể thay đổi theo quá trình lớn lên. Một số dạng ổn định tương đối, trong khi một số dạng liên quan đến sự tăng trưởng không cân xứng có thể tiếp tục thay đổi trong thời kỳ phát triển.

Xương hàm dưới

Xương hàm dưới gồm thân hàm, ngành lên, vùng góc hàm, vùng cằm và hai bên lồi cầu. Bất đối xứng có thể xuất hiện ở một hoặc nhiều khu vực này, làm thay đổi chiều cao, chiều dài hoặc hướng của xương hàm.

Khi sự phát triển giữa hai bên không tương đồng, cằm có thể bị kéo lệch theo hướng tương ứng với hình thái xương. Những dạng bất đối xứng xương hàm có thể liên quan đến thay đổi về kích thước, thể tích hoặc vị trí của thân hàm, ngành lên và vùng cằm.

Nếu chỉ điều chỉnh phần mô mềm hoặc tạo hình bên ngoài trong khi nguyên nhân chính nằm ở xương hàm, mức độ cải thiện hình dáng có thể không phản ánh đầy đủ cấu trúc bên dưới. Đây là lý do đánh giá nguyên nhân cần được thực hiện trước khi lựa chọn phương pháp chỉnh sửa, trong đó có các trường hợp cân nhắc sụn độn cằm.

Khớp và vùng lồi cầu

Vùng lồi cầu nằm ở phần trên của xương hàm dưới và tham gia tạo thành khớp hàm. Đây cũng là khu vực có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của xương hàm dưới.

Những thay đổi phát triển không cân xứng tại vùng lồi cầu có thể làm hai bên hàm có chiều cao hoặc hướng phát triển khác nhau. Một số tình trạng phát triển quá mức hoặc giảm phát triển của vùng này có thể liên quan đến bất đối xứng khuôn mặt và thay đổi khớp cắn.

Do đó, cằm lệch xuất hiện từ nhỏ nhưng thay đổi theo thời gian không nên chỉ được đánh giá dựa trên hình ảnh phía trước. Tương quan hai hàm và hoạt động của khớp cũng có thể cung cấp thêm thông tin về nguồn gốc của sự lệch.

Khớp cắn và vị trí răng

Răng và khớp cắn có thể liên quan đến vị trí biểu hiện của cằm. Khi hai hàm hoặc cung răng không tương quan cân đối, hàm dưới có thể có xu hướng dịch chuyển sang một bên khi ngậm miệng, khiến cằm nhìn lệch dù mức độ bất đối xứng của xương không quá lớn.

Ngược lại, bất đối xứng xương hàm cũng có thể làm khớp cắn thay đổi theo. Một số trường hợp lệch hàm được ghi nhận đi kèm sai lệch đường giữa răng, cắn chéo một bên hoặc những thay đổi khác trong tương quan hai hàm.

Vì vậy, khi cằm lệch từ nhỏ đồng thời có dấu hiệu răng hai hàm không khớp đều, việc đánh giá cả răng và xương sẽ có ý nghĩa hơn so với chỉ quan sát đường viền cằm.

Mô mềm hai bên mặt

Mô mềm gồm da, mô mỡ, cơ và các tổ chức nâng đỡ bên dưới. Hai bên mặt có thể có sự khác biệt về thể tích hoặc vị trí mô mềm, khiến khuôn mặt nhìn không cân xứng dù cấu trúc xương không lệch nhiều.

Trong một số dạng bất đối xứng phát triển, sự khác biệt có thể đồng thời liên quan đến xương, cơ và các mô mềm ở một bên mặt. Vì vậy, mức độ lệch nhìn thấy bên ngoài không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác mức độ chênh lệch của xương.

Thời điểm bắt đầu lệch

Nếu cằm đã lệch từ những năm đầu đời hoặc được nhận thấy rõ từ khi khuôn mặt bắt đầu phát triển, nguyên nhân có thể thuộc nhóm bất đối xứng bẩm sinh hoặc phát triển. Tuy nhiên, chỉ dựa vào thời điểm phát hiện chưa thể khẳng định chính xác nguyên nhân.

Có những trường hợp ban đầu lệch rất nhẹ nên gia đình không nhận thấy, đến khi xương hàm phát triển mạnh hơn mới thấy rõ. Vì vậy, thời điểm nhận thấy sự lệch và thời điểm sự lệch thực sự bắt đầu có thể không hoàn toàn giống nhau.

Lệch ổn định theo quá trình lớn lên

Một số trường hợp cằm lệch xuất hiện sớm nhưng mức độ thay đổi không nhiều khi trưởng thành. Khi đó, hình thái bất đối xứng có thể tương đối ổn định sau khi quá trình tăng trưởng khuôn mặt hoàn tất.

Tuy nhiên, mức độ ổn định cần được đánh giá theo từng trường hợp. Những bất đối xứng liên quan đến quá trình tăng trưởng của xương hàm hoặc vùng lồi cầu có thể có diễn biến khác nhau trong thời kỳ phát triển.

Lệch tăng dần trong giai đoạn phát triển

Nếu cằm ngày càng lệch rõ khi khuôn mặt lớn lên, cần phân biệt giữa sự thay đổi hình thái tự nhiên và tình trạng tăng trưởng không cân xứng. Một số rối loạn phát triển của vùng lồi cầu có thể làm một bên xương hàm tiếp tục phát triển khác bên còn lại, từ đó làm bất đối xứng khuôn mặt rõ hơn.

Đặc điểm đáng chú ý là cằm lệch có thể đi cùng thay đổi khớp cắn, đường giữa răng hoặc chiều cao hai bên hàm. Những biểu hiện này có giá trị hơn việc chỉ quan sát cằm trên ảnh chụp.

Lệch sau chấn thương hoặc bệnh lý

Cằm lệch không phải lúc nào cũng có từ khi sinh ra. Chấn thương vùng hàm, tổn thương vùng lồi cầu, viêm khớp hoặc một số bệnh lý ảnh hưởng đến quá trình phát triển xương có thể tạo ra bất đối xứng xuất hiện về sau.

Vì vậy, trường hợp trước đây khuôn mặt tương đối cân đối nhưng sau đó xuất hiện lệch rõ cần được phân biệt với cằm lệch bẩm sinh. Đặc biệt, sự thay đổi nhanh hoặc đi kèm đau, hạn chế vận động hàm, thay đổi khớp cắn cần được đánh giá theo nguyên nhân cụ thể.

Lệch nhẹ theo cấu trúc tự nhiên

Hai bên khuôn mặt của con người không nhất thiết có hình thái hoàn toàn giống nhau. Một mức độ chênh lệch nhỏ giữa hai bên xương, mô mềm hoặc răng có thể khó nhận biết nếu không quan sát kỹ.

Khi cằm chỉ lệch nhẹ, không thay đổi đáng kể khớp cắn và không ảnh hưởng đến hoạt động của hàm, sự bất đối xứng có thể chỉ là một đặc điểm hình thái. Các tài liệu về bất đối xứng khuôn mặt cũng ghi nhận rằng mức độ nhẹ có thể không biểu hiện rõ trên khuôn mặt và không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp.

Bất đối xứng rõ giữa hai bên

Khi sự khác biệt giữa hai bên mặt dễ nhận thấy, cần xác định bất đối xứng nằm ở xương, răng, mô mềm hay kết hợp nhiều cấu trúc. Cằm lệch rõ có thể là biểu hiện của chênh lệch chiều dài hoặc chiều cao xương hàm, thay đổi vùng lồi cầu hoặc sự khác biệt về thể tích mô mềm.

Không nên mặc định rằng mức độ lệch nhìn thấy bên ngoài càng lớn thì nguyên nhân càng nghiêm trọng. Hình thái khuôn mặt là kết quả của nhiều cấu trúc cùng tham gia, nên cần xem xét từng thành phần trước khi đưa ra nhận định.

Lệch kèm thay đổi khớp cắn

Cằm lệch đồng thời với khớp cắn không cân đối có thể cho thấy sự bất đối xứng không chỉ nằm ở mô mềm. Sai lệch đường giữa răng, cắn chéo một bên hoặc sự dịch chuyển của hàm dưới khi khép miệng có thể liên quan đến tương quan giữa răng và xương hàm.

Trong trường hợp này, đánh giá cần xem xét đồng thời đường giữa khuôn mặt, vị trí cằm, tương quan hai hàm và khớp cắn để phân biệt nguyên nhân từ xương với nguyên nhân chủ yếu từ răng hoặc vận động hàm.

Lệch kèm thay đổi chức năng hàm

Cằm lệch đi kèm khó nhai, khó há miệng, hạn chế vận động hàm, tiếng khớp hoặc những thay đổi rõ về khớp cắn cần được chú ý hơn so với bất đối xứng chỉ ảnh hưởng đến hình dáng. Các rối loạn phát triển vùng hàm và khớp có thể đồng thời tạo ra thay đổi về hình thái và chức năng.

Đặc biệt, nếu sự lệch tăng dần theo thời gian hoặc xuất hiện sau một giai đoạn khuôn mặt tương đối cân đối, cần phân biệt nguyên nhân phát triển với nguyên nhân mắc phải. Việc xác định cấu trúc gây lệch có ý nghĩa trong lựa chọn hướng xử lý phù hợp, thay vì chỉ tập trung điều chỉnh phần cằm nhìn thấy bên ngoài.