Cuốn mũi là gì? Chức năng và khi nào cần can thiệp

Cuốn mũi là một cấu trúc giải phẫu bình thường nằm trong hốc mũi, có vai trò điều hòa luồng khí trước khi không khí đi xuống đường hô hấp. Mỗi cuốn mũi phối hợp với niêm mạc mũi để làm ấm, làm ẩm, lọc bụi và hỗ trợ miễn dịch tại chỗ. Chỉ khi cuốn mũi phì đại gây tắc nghẽn đường thở hoặc ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống kéo dài thì mới cần cân nhắc điều trị. Việc lựa chọn nội khoa hay can thiệp phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và đánh giá chức năng hô hấp.

Cuốn mũi là các cấu trúc xương được phủ bởi niêm mạc nằm dọc thành bên của hốc mũi. Bình thường mỗi bên mũi có ba cuốn gồm cuốn mũi dưới, cuốn mũi giữa và cuốn mũi trên. Chúng tạo nên các khe mũi, giúp điều hướng luồng khí và tăng diện tích tiếp xúc giữa không khí với niêm mạc để thực hiện các chức năng sinh lý quan trọng.

Trong giải phẫu mũi, cuốn mũi không phải là khối mô thừa mà là thành phần không thể thiếu của hệ hô hấp. Bên trong mỗi cuốn là xương cuốn mũi, bên ngoài được bao phủ bởi lớp niêm mạc mũi giàu mạch máu và tuyến tiết dịch.

Ba loại cuốn mũi có vị trí và vai trò khác nhau:

Sự kết hợp giữa các cuốn mũi và hệ thống khe mũi tạo nên đường thở có khả năng điều chỉnh lưu lượng khí phù hợp với từng nhịp hô hấp.

Cuốn mũi không chỉ là “vật cản” trong đường thở mà còn là bộ phận xử lý không khí trước khi đến phổi. Nhờ hệ thống niêm mạc, lông chuyển và chất nhầy, cuốn mũi giúp làm ấm, làm ẩm, lọc bụi và bảo vệ đường hô hấp khỏi nhiều tác nhân gây bệnh từ môi trường. Những chức năng nổi bật gồm:

Chính vì đảm nhiệm nhiều chức năng cùng lúc nên bất kỳ can thiệp nào lên cuốn mũi cũng cần hướng tới mục tiêu bảo tồn tối đa cấu trúc sinh lý.

Phì đại cuốn mũi xảy ra khi niêm mạc hoặc phần xương của cuốn mũi tăng kích thước, làm hẹp đường thở. Đây là nguyên nhân rất phổ biến gây nghẹt mũi kéo dài nhưng thường bị nhầm với viêm xoang hoặc cảm cúm thông thường. Các nguyên nhân thường gặp gồm:

Điều đáng lưu ý là không phải mọi trường hợp cuốn mũi lớn đều cần điều trị. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ tắc nghẽn đường thở, triệu chứng lâm sàng và nguyên nhân trước khi quyết định hướng xử trí.

Không phải mọi trường hợp phì đại cuốn mũi đều phải phẫu thuật. Điều trị luôn ưu tiên bắt đầu bằng nội khoa nhằm kiểm soát nguyên nhân gây viêm. Chỉ khi triệu chứng kéo dài hoặc điều trị bảo tồn không còn hiệu quả, bác sĩ mới cân nhắc các phương pháp can thiệp. Các lựa chọn điều trị thường bao gồm:

Trước mọi chỉ định phẫu thuật, người bệnh thường được nội soi mũi để đánh giá chính xác tình trạng cuốn mũi, mức độ cản trở luồng khí và nguyên nhân gây nghẹt mũi.

Mục tiêu hiện nay không còn là cắt bỏ càng nhiều càng tốt mà là bảo tồn niêm mạc và cải thiện thông khí với mức can thiệp tối thiểu.

Nếu điều trị đúng chỉ định và đúng kỹ thuật, chức năng hô hấp của mũi vẫn được bảo tồn. Ngược lại, việc loại bỏ quá nhiều mô cuốn có thể làm mất cân bằng sinh lý của hốc mũi và dẫn đến các rối loạn kéo dài.

Chính vì vậy, xu hướng điều trị hiện nay là:

Sau can thiệp, quá trình hồi phục sau phẫu thuật và chăm sóc đúng hướng dẫn cũng góp phần hạn chế biến chứng và giúp niêm mạc phục hồi ổn định.

Việc đánh giá chức năng hô hấp không nên chỉ dựa vào cảm giác thông thoáng mà cần kết hợp khám lâm sàng, nội soi và xem xét toàn bộ cấu trúc giải phẫu của mũi.